PROBLEMATYKA WYCHOWANIA SEKSUALNEGO W SZKOLE PODSTAWOWEJ

 

 

 

           Celem wychowania i nauczania jest, pomoc uczniom w kształtowaniu postaw akceptujących swoje człowieczeństwo we wszystkich jego przejawach. Akceptacja ta ma wpływ na prawidłowe tworzenie więzi osobowych i przygotowania do dorosłego, dojrzałego życia. Dojrzałość osobowa decyduje o właściwych relacjach społecznych. Istotną cechą dojrzałości jest ocena wartości i właściwy ich wybór; jest zrozumienie konieczności

podejmowania decyzji, przy uwzględnieniu ich skutków oraz podejmowaniu odpowiedzialności za te decyzje. Fundamentem procesu wychowania jest świadomość godności każdej osoby i na nim należy opierać cały proces wychowawczy.(…) Kształtowanie u uczniów takich postaw, zachowań i nawyków związanych z życiem w rodzinie, grupach rówieśniczych i makrospołecznych, które wynikają ze świadomie przyjętego systemu wartości i sprzyjają podejmowaniu odpowiednich decyzji.(…) Przekazywanie uczniom wiadomości niezbędnych do zrozumienia, czym jest płciowość, miłość małżeństwo, rodzina.( Załącznik do zarządzenia MEN nr 26 z dnia 18 sierpnia 1993 roku).

WYCHOWANIE SEKSUALNE to integralna część wychowania ogólnego, która specjalizuje się w przygotowaniu dzieci i młodzieży do pełnienia ról partnerskich, małżeńskich i rodzinnych w zakresie uczuciowości, płciowości i seksualności. Jest to również kształtowanie właściwych postaw wobec seksualności człowieka, jak też wdrażanie do zachowań w dziedzinie seksualno-małżeńskiej i rodzinnej zgodnych z obowiązującymi w społeczeństwie normami i standardami moralnymi. Ważne jest uświadomienie sobie, że przedmiotem wychowania seksualnego jest cały człowiek, jego pełna osobowość, a nie tylko sfera rozrodcza. Zrozumienie, że jest to system wychowawczy postrzegający człowieka w jego biologiczno-psychiczno-społeczno-etycznym wymiarze. Wychowanie seksualne tylko wtedy spełni swoje zadanie, jeśli potraktuje się je całościowo, nie oddzielając fizjologii od psychiki, emocji i uczuć oraz świata wartości.

Jak pokazuje doświadczenie, wielu młodych ludzi w okresie dojrzewania bardzo dramatyzuje najprostsze problemy seksualne; przeżywa je nieraz bardzo boleśnie – w dużym poczuciu winy i lęku. Stąd też ważnym zadaniem wychowania seksualnego jest oddramatyzowanie problemów związanych z dojrzewaniem seksualnym. Młody człowiek potrzebuje pomocy rodziców i wychowawców, aby przyjąć pogodnie, radośnie i zarazem odpowiedzialnie dar ludzkiej seksualności, który w okresie dojrzewania głębiej dochodzi do jego świadomości. Wychowanie seksualne powinno też uczyć młodych ludzi, aby do problemów psychoseksualnych – podobnie jak do wszystkich innych problemów życiowych – podchodzili po „ ludzku”, ze spokojem, ale jednocześnie z dojrzałym zaangażowaniem.

Niektórzy seksuolodzy próbują sugerować, jakoby dziedzina ludzkiej płciowości była dla młodego człowieka jedyna i najważniejsza. To nieprawda. Przed młodymi w okresie dojrzewania staje wiele innych, bardzo ważnych spraw życiowych: nauka, studia, przygotowanie do zawodu, fascynacja pięknem świata, potwierdzenie własnej wartości osobowej, przyjaźnie, altruizm, pokonanie własnej słabości moralnej, doświadczenia duchowe i religijne itp.

Kodeks rodzinny i opiekuńczy – ustawa z dn. 25 lutego 1964roku, art. 96, poz. 59 mówi” Rodzice wychowują dziecko pozostające pod ich władza rodzicielską i kierują nim. Obowiązani są troszczyć się o fizyczny i duchowy rozwój dziecka i przygotować je należycie do pracy dla społeczeństwa odpowiednio do jego uzdolnień”.

W świetle powyższego stwierdzenia można zapytać, jaka rola w wychowaniu do życia w rodzinie przypada szkole? Odpowiedź jest jasna i jednoznaczna: nauczyciele i wychowawcy powinni kierować się zasadą pomocniczości. Szczególnie tam, gdzie rodzina nie może skutecznie wychować sama, wówczas nauczyciele działają w imieniu rodziców. Bywa tak, że rodzice nie potrafią rozmawiać z dziećmi na tematy związane z płciowością, czuja się bezradni. Z jednej strony chcą uchronić dzieci przed dewastacją ich kruchej psychiki, a z drugiej boją się być posądzeni o nienowoczesność. I w związku z tym nauczyciele powinni zaproponować takie wychowanie, które nie oddzieli sfery seksualnej od emocjonalnej oraz od rozwoju duchowego. Ta spójność w wychowaniu może stawić czoła współczesnym zagrożeniom i przynieść w procesie prorodzinnego wychowania pozytywne efekty.

Seksualność nie jest wartością autonomiczną i wyizolowaną; wiąże się z całą strukturą osobowości, z systemem wartości człowieka, strukturą potrzeb, obrazem własnego „ja”, z normami moralnymi i religijnymi, relacjami interpersonalnymi, rolami małżeńskimi, rodzicielskimi i społecznymi. Szkoła jest zobowiązana respektować ten fakt i podawać wiedzę o ludzkiej płciowości w tak rozumianym kontekście całej rzeczywistości człowieka.

Zadania szkoły:

1.     Wspieranie wychowawczej roli rodziny. Integrowanie działań szkoły i rodziny.

2.     Kształtowanie postaw prorodzinnych, prozdrowotnych i prospołecznych.

3.     Pomoc w kształtowaniu pozytywnego stosunku do płciowości. Odniesienie płciowości do wartości nadrzędnych, takich jak poszanowanie życia, miłość, małżeństwo, rodzina oraz przyjaźń, akceptacja i szacunek w relacjach międzyosobowych.

4.     Pomoc w kształtowaniu dojrzałości psychoseksualnej, która wiąże się z podejmowaniem dojrzałych i odpowiedzialnych decyzji, właściwym przygotowaniem do przyszłych ról małżeńskich i rodzinnych.

5.     Uświadomienie roli rodziny w życiu człowieka- promowanie trwałych związków małżeńskich, opartych na miłości, wierności, uczciwości i współpracy.

6.     Przekazywanie rzetelnej wiedzy na temat zmian biologicznych, psychicznych i społecznych na różnych etapach rozwoju człowieka, dostosowanej do wieku, potrzeb i poziomu rozwoju ucznia.

Wychowanie do życia w rodzinie zostało ujęte w odrębne zajęcia edukacyjne. Ponadto zakłada się, że problematyka dotycząca przedmiotu będzie również uwzględniana i realizowana w formie ścieżek edukacyjnych w kształceniu zintegrowanym i blokowym. Cyklu nauczania obejmującego wiedzę o życiu seksualnym człowieka w klasach 1-3 szkoły podstawowej, największy nacisk położony jest na kształtowanie postaw, zachowań i nawyków, które budują właściwe relacje wobec najbliższych i rówieśników.

Zadania związane z realizacją zagadnień wychowania seksualnego w klasach 1-3 polegają na integrowaniu różnych dziedzin wiedzy o człowieku dotyczącej:

1.     Zasad higieny osobistej, ochrony zdrowia, zapobieganiu jego zagrożeniu, zagadnień życia seksualnego, wartości rodziny i życia poczętego.

2.     Związków między człowiekiem a jego środowiskiem rodzinnym i społecznym, wzajemnego oddziaływania na siebie człowieka i jego środowiska. Integracja ta winna się stać podstawą kształtowania postaw, zachowań, nawyków. Realizacja zadań polega na uwypukleniu właściwych treści zawartych w obowiązujących minimach programowych dla poszczególnych przedmiotów.

Realizacja programu nie polega na wprowadzaniu nowych treści kształcenia lecz na właściwym wykorzystaniu obowiązującego ich zakresu.

 

Treści programowe dla klas 5-6:       

 

Klasa 5

- Rola rodziny w życiu człowieka. Podstawowe funkcje członków rodziny z podkreśleniem miejsca dziecka w rodzinie.

- Różnice i podobieństwa między dziewczętami i chłopcami. Identyfikacja z własną płcią. Akceptacja i szacunek dla ciała. Prawo człowieka do intymności, możliwości i formy jej ochrony.

- Wiedza o zmianach fizycznych, psychicznych i społecznych okresu dojrzewania; higiena fizyczna i psychiczna okresu dojrzewania.

- Podstawowa wiedza dotycząca budowy i funkcjonowania układu rozrodczego człowieka; odmienność ról kobiety i mężczyzny; ciąża i rozwój dziecka przed urodzeniem; poród.

 

Klasa 6

- Różne sposoby okazywania uczuć. Istota koleżeństwa i przyjaźni; wzajemny szacunek, udzielanie sobie pomocy, współpraca, empatia. Miłość w rodzinie.

- Niepokoje okresu dojrzewania; zróżnicowane indywidualne tempo rozwoju, niestabilność emocjonalna, miesiączkowanie, polucje.

- Własna intymność fizyczna i psychiczna; dobrze rozumiana wstydliwość jako wartość chroniąca intymność w dziedzinie seksualnej; postawy asertywne.

- Mass media – umiejętne korzystanie. Zasady i kryteria wyboru czasopism, książek, filmów.

- Odpowiedzialność za własny rozwój- samowychowanie.

 

Zagadnienia wychowania seksualnego w nauczaniu początkowym to pomoc w umacnianiu więzi uczuciowych pomiędzy dziećmi, rodzicami, rodziną.

 

Język polski:

Rola matki i ojca w rodzinie. Kształtowanie prawidłowego stosunku do rodziców, uświadomienie dzieciom istoty relacji rodzinnych na  podstawie omawianych czytanek i wybranych fragmentów książek przez nauczyciela.

Matematyka:

Doskonalenie umiejętności obliczania sumy i różnicy w zakresie 20- liczenie pieniędzy. Układanie treści zadań tekstowych dotyczących planowania i robienia zakupów przez członków rodziny- pomoc dzieci w codziennych zakupach.

Środowisko:

Życie i praca w domu. Uświadomienie dzieciom różnorodności obowiązków związanych z prowadzeniem domu oraz koniecznością podziału pracy, jak również planowania i oszczędzania.

Plastyka:

Wykonywanie dowolną techniką rysunku pt. „ Moja rodzina”. Przedstawienie postaci ludzkiej- wielkość i proporcje.

Technika:

Zaginanie i cięcie papieru po linii prostej- wykonanie albumu na zdjęcia rodzinne. Doskonalenie umiejętności posługiwania się nożyczkami.

Muzyka:

Nauka piosenki pt. „Choć mam rączki małe”- uwrażliwienie dzieci na pomoc

w codziennych pracach domowych.

 

Tematyka dla klasy 5 ( propozycje)

1.     Rodzina w życiu człowieka.

2.     I wy studiujecie w „akademii dobra”.

3.     Jestem gałązka drzewa genealogicznego.

4.     Rodzicielstwo: mama, tata, ja i….

5.     Rodzi się człowiek.

6.     Dojrzewanie: co się ze mną dzieje?

7.     Trudny czas dojrzewania.

8.     Strefa intymności – strefa bezpieczeństwa.

9.     Odpowiedzialność za słowo.

10. W kręgu kolegów i koleżanek.

11. Rola mężczyzny w życiu rodzinnym.

12. Rola kobiety w życiu rodzinnym.

13. Sztuka życia rodzinnego.

 

Tematyka dla klasy 6 ( propozycje)

1.     Wspólnota rodzinna i zachodzące w niej relacje.

2.     Dom moich marzeń.

3.     Rozwiązywanie konfliktów.

4.     Umiejętność świętowania.

5.     Odmienność płci- urokiem i wzajemnym uzupełnianiem się.

6.     Higiena okresu dojrzewania.

7.     Moje ciało zasługuje na szacunek.

8.     Ja w grupie rówieśniczej.

9.     Blaski i cienie koleżeństwa.

10. Rozsądne gospodarowanie pieniędzmi.

11. TV- konkurentką naszej wyobraźni.

12. Jak nie zgubić się w hipermarkecie świata?

13. O wartości rodziny.

14. Przekaz wartości, tradycji i zwyczajów w rodzinie.

 

 

                                                                            KATARZYNA URBANIAK